സ്ഥാപനഘടന
കേരളത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ സ്ഥാപനഘടനയെ (Organizational Structure) പ്രധാനമായും രണ്ടായി തിരിക്കാം: ജനപ്രതിനിധികൾ അടങ്ങുന്ന ഭരണസമിതിയും (Political Wing), ദൈനംദിന കാര്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥ വിഭാഗവും (Official Wing).
ഈ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളും പരസ്പരം സഹകരിച്ചാണ് പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭരണം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നത്. ഇതിന്റെ ഘടന താഴെ പറയുന്ന രീതിയിലാണ്:
1. ഭരണസമിതി (Political Wing)
ജനങ്ങളാൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികളാണ് ഇതിലുള്ളത്. പഞ്ചായത്തിന്റെ നയരൂപീകരണവും വികസന പദ്ധതികളുടെ അംഗീകാരവും ഇവരുടെ ചുമതലയാണ്.
- പ്രസിഡന്റ് (President): പഞ്ചായത്തിന്റെ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവും ഭരണസമിതിയുടെ തലവനും.
- വൈസ് പ്രസിഡന്റ് (Vice President): പ്രസിഡന്റിന്റെ അഭാവത്തിൽ ചുമതലകൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു.
- സ്ഥിരം സമിതി അധ്യക്ഷന്മാർ (Standing Committee Chairpersons): ധനകാര്യം, വികസനം, ക്ഷേമം, ആരോഗ്യം-വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾക്കായി പ്രത്യേക സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റികളും അവയ്ക്ക് അധ്യക്ഷന്മാരും ഉണ്ടായിരിക്കും.
- വാർഡ് മെമ്പർമാർ (Ward Members): ഓരോ വാർഡിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവർ. ഇവരെല്ലാം ചേരുന്നതാണ് പഞ്ചായത്ത് കമ്മിറ്റി.
2. ഉദ്യോഗസ്ഥ വിഭാഗം (Administrative / Official Wing)
ഭരണസമിതി എടുക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ നിയമപരമായി നടപ്പിലാക്കുന്നത് സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്.
- പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറി (Panchayat Secretary): ഉദ്യോഗസ്ഥ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന തലവൻ. പഞ്ചായത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക റെക്കോർഡുകളുടെ സൂക്ഷിപ്പുകാരനും നിയമപരമായ തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്ന ആളും സെക്രട്ടറിയാണ്.
- അസിസ്റ്റന്റ് സെക്രട്ടറി / ഹെഡ് ക്ലർക്ക് (Assistant Secretary / Head Clerk): ഓഫീസിലെ ഫയൽ നീക്കങ്ങളും ജീവനക്കാരുടെ മേൽനോട്ടവും വഹിക്കുന്നു.
- അക്കൗണ്ടന്റ് (Accountant): പഞ്ചായത്തിന്റെ വരവ്-ചെലവ് കണക്കുകളും ബജറ്റും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു.
- സീനിയർ ക്ലർക്കുമാർ / ക്ലർക്കുമാർ (Senior Clerks / Clerks): നികുതി പിരിവ്, സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ വിതരണം (ജനന-മരണ രജിസ്ട്രേഷൻ, വിവാഹ രജിസ്ട്രേഷൻ), വിവിധ ആനുകൂല്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഫയലുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു.
- ഓഫീസ് അറ്റൻഡന്റ് / ഫീൽഡ് അസിസ്റ്റന്റ്: ഓഫീസിലെ സഹായികൾ.
3. അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഉദ്യോഗസ്ഥരും (Transferred Institutions)
അധികാര വികേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി സർക്കാരിന്റെ ചില പ്രധാന വകുപ്പുകൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് കീഴിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഓഫീസുകളിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ പഞ്ചായത്ത് ഭരണസമിതിയോട് ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു:
| വിഭാഗം / ഓഫീസ് | പ്രധാന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ |
|---|---|
| കൃഷി ഭവൻ | കൃഷി ഓഫീസർ (Agricultural Officer) |
| ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം (PHC/FHC/AYURVEDHA/HOMEO) | മെഡിക്കൽ ഓഫീസർ (Medical Officer) |
| മൃഗാശുപത്രി | വെറ്ററിനറി സർജൻ (Veterinary Surgeon) |
| എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിഭാഗം (LSGD) | അസിസ്റ്റന്റ് എഞ്ചിനീയർ (Assistant Engineer) |
| സാമൂഹ്യനീതി വകുപ്പ് (ICDS) | ഐ.സി.ഡി.എസ് സൂപ്പർവൈസർ (Anganwadi മേൽനോട്ടം) |
| വിദ്യാഭ്യാസം | ഹെഡ് മാസ്റ്റർ /ഹെഡ് മിസ്ട്രസ് (Head Master/Head Mistress) |
| മത്സ്യഭവൻ | ഫിഷറീസ് ഓഫീസർ (Fisheries Officer) |
ഗ്രാമസഭ: ഈ ഘടനകൾക്കെല്ലാം പുറമെ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഘടകം 'ഗ്രാമസഭ'യാണ്. ഓരോ വാർഡിലെയും വോട്ടർമാർ അടങ്ങുന്ന ഈ സഭയാണ് ആ വാർഡിലെ വികസന ആവശ്യങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്ത് തീരുമാനിക്കുന്നത്.